واریس وضعیتی است که در آن سیاهرگ‌های پاهای ما دراز، گشاد، پرپیچ و خم می‌شوند و دریچه‌های آنها به درستی کار نمی‌کنند. واریس می‌تواند در تمام سیاهرگ‌های سطحی بدن ایجاد شود، اما اصطلاح واریس فقط برای سیاهرگ‌های پاها استفاده می‌شود.
وریدهای پا از سیستم‌های وریدی سطحی و عمقی و وریدهای ارتباطی که این دو سیستم را به هم متصل می‌کنند، تشکیل شده‌اند. وریدها سیستمی هستند که بازگشت خون به قلب را تضمین می‌کنند. خون تمیز به راحتی از طریق شریان‌ها و با عمل پمپاژ قلب ما در سراسر بدن توزیع می‌شود، اما جمع‌آوری خون بدون اکسیژن از طریق یک سیستم غیرفعال‌تر انجام می‌شود و این سیستم در پاهای ما بیشترین فشار را متحمل می‌شود. مهمترین عنصر این سیستم انقباض عضلات پا است. علاوه بر این، سیستم دریچه‌ای درون وریدها و انعکاس فشار شریانی بر مویرگ‌ها نیز بازگشت خون را تسهیل می‌کند. بنابراین، حرکت مهمترین عامل در تخلیه وریدها است.
علل واریس
اگرچه علت دقیق آن ناشناخته است، اما اعتقاد بر این است که عوامل زیر در تشکیل واریس نقش دارند.
سن:
واریس با افزایش سن، به خصوص بعد از ۴۰ سالگی، به دلیل ضعیف شدن رگ‌ها و دریچه‌ها، شایع‌تر می‌شود.
جنسیت:
این بیماری در زنان به دلیل عواملی مانند ساختار اندام‌های تحتانی شکم و رگ‌ها و افزایش بازگشت خون در دوران قاعدگی شایع‌تر است.
وراثت:
احتمال ابتلا به واریس در فرزندان والدینی که این بیماری را دارند، بیشتر است. این نشان می‌دهد که رگ‌ها به طور مادرزادی رشد کافی نداشته‌اند.
بارداری:
این وضعیت به ویژه در ماه‌های اول بارداری رخ می‌دهد. اگرچه علت دقیق آن ناشناخته است، اما تصور می‌شود که نتیجه تغییرات هورمونی، رشد رحم و بازگشت بیش از حد خون از رگ‌ها باشد که منجر به تجمع در آن ناحیه می‌شود.
چاقی:
در افراد چاق، افزایش فشار داخل شکمی و فشار ناشی از آن بر روی رگ‌ها، احتمال بروز واریس را افزایش می‌دهد، به خصوص اگر زمینه شخصی وجود داشته باشد.
شغل:
واریس در افرادی که مجبورند مدت طولانی بایستند، بیشتر دیده می‌شود.
همچنین گفته می‌شود عوامل مختلفی مانند عفونت، ضربه و کش جوراب می‌توانند ایجاد واریس را در افرادی که مستعد آن هستند، تسهیل کنند.
توضیحاتی که تاکنون ارائه شده است، موضوع اصلی را خلاصه می‌کند: واریس اولیه که فقط وریدهای سطحی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. واریس ثانویه از انسداد وریدهای عمقی توسط لخته‌های خون و در نتیجه اختلال در عملکرد سیستم دریچه‌ای ناشی می‌شود.
علائمی که در واریس دیده می‌شود
رگ‌های واریسی به راحتی از طریق ظاهر متمایزشان قابل تشخیص هستند: رگ‌های پیچ‌خورده، کشیده و کرم‌مانند با اندازه‌های مختلف در زیر پوست. گاهی اوقات، آنها همچنین می‌توانند به صورت رگ‌های گشاد شده بسیار کوچک و شبیه تار عنکبوت نیز ظاهر شوند.
احساس سنگینی در پاها در رگ‌های واریسی به شدت بزرگ شده به دلیل تجمع بیش از حد خون در پاها رخ می‌دهد.
درد موضعی پا ممکن است به دلیل کشیدگی رگ‌های کوچک باشد؛ انواع دیگر درد باید بررسی شوند تا علل زمینه‌ای (مشکلات شریانی، روماتیسم، فتق دیسک و غیره) رد شوند.
گرفتگی‌های شبانه به تجمع خون بدون اکسیژن در رگ‌ها، آزاد شدن برخی مواد و خون‌رسانی ناکافی به بافت ماهیچه نسبت داده می‌شوند.
ورم پا معمولاً تورم خفیفی است. این تورم در افرادی که تمام روز ایستاده‌اند، حوالی عصر ظاهر می‌شود و با بالا بردن پاها از بین می‌رود.
احساس سوزش و خارش در پاها؛ ممکن است بثورات قرمز، لکه‌ها و ضایعات خارش‌دار شبیه حساسیت روی پاها دیده شوند.
خونریزی ورید واریسی می‌تواند زمانی رخ دهد که وریدهای واریسی به شدت بزرگ شده درست زیر پوست قرار دارند و دیواره‌های بسیار ضعیفی دارند و حتی با حرکات ساده یا در هنگام خواب باعث خونریزی می‌شوند. اگر به آن توجه نشود، می‌تواند منجر به خونریزی جدی شود.
زخم‌های التیام‌ناپذیر؛ زخم‌هایی که پس از ضربه، ضربه یا نارسایی وریدی پیشرفته خودبه‌خود باز می‌شوند، می‌توانند در پاهای واریسی بسیار دشوار التیام یابند و نیاز به درمان ویژه دارند.
اختلالات روانی؛ ظاهر ناخوشایند رگ‌های واریسی و نیاز به پوشیدن مداوم جوراب‌های واریس می‌تواند منجر به مشکلات روانی شود.
روش‌های درمانی
اسکلروتراپی
اسکلروتراپی یک روش درمانی است که می‌تواند در مواردی که رگ‌های واریسی کم و قطر کمی دارند، اعمال شود و بر اساس اصل تزریق یک ماده منقبض کننده به داخل رگ‌ها با سرنگ است. اسکلروتراپی با تزریق موادی به نام اسکلروزان که خاصیت انقباض عروقی دارند، به داخل رگ واریسی با استفاده از سرنگ‌های بسیار ظریف عمل می‌کند.
اسکلروتراپی در جلساتی توصیه می‌شود که هر جلسه تقریباً 20 دقیقه طول می‌کشد. اگر واریس در هر دو پا وجود داشته باشد، درمان در هر جلسه روی پای متفاوتی انجام می‌شود. تعداد جلسات بسته به میزان واریس در پا متفاوت است. پس از هر جلسه، با جوراب‌های فشار قوی یا باندهای الاستیک، پا فشرده می‌شود. پوشیدن جوراب‌های فشار کمتر به مدت حدود یک ماه پس از اتمام جلسات توصیه می‌شود.
در طول جلسات نیازی به استراحت از کار نیست؛ تا زمانی که بانداژ یا جوراب فشاری روی پای خود دارید، می‌توانید به زندگی روزمره خود ادامه دهید.
درمان دارویی
در بیمارانی که به دلیل واریس دچار تورم، درد و گرفتگی شبانه پا می‌شوند، داروهایی که دیواره رگ‌ها را تقویت می‌کنند می‌توانند برای دوره‌های خاصی مفید باشند.
درمان با لیزر
این روش با موفقیت انواع مختلف واریس را از بین می‌برد. با بیش از 10 سیستم لیزر مختلف که امروزه توسعه یافته‌اند، می‌توان واریس با درجات و عمق‌های مختلف را بدون ایجاد هیچ گونه آسیب یا عوارض جانبی درمان کرد. تنوع لیزرهای توسعه یافته برای درمان واریس یکی از وسیع‌ترین زمینه‌های فناوری لیزر در پزشکی است و تقریباً هیچ خللی در این زمینه باقی نمی‌گذارد. سیستم‌های "KTP" با طول موج کوتاه و "لیزر رنگی پالسی فلش لامپ" اولین انتخاب برای رگ‌های نازک‌تر واقع در لایه‌های سطحی‌تر پوست با قطر بین 0.1 تا 1 میلی‌متر هستند، در حالی که سایر سیستم‌های لیزر با طول موج‌های بلندتر، مانند Nd:YAG و دیود 808 نانومتر، رگ‌های واریسی عمیق‌تر و ضخیم‌تر با قطر بین 0.3 تا 5 میلی‌متر را از بین می‌برند. مدت زمان و جلسات درمان ممکن است بسته به نوع پوست بیمار، قطر رگ، عمق و وسعت آن متفاوت باشد. در حالی که یک جلسه درمانی اغلب کافی است، ممکن است برای رگ‌های واریسی عمیق‌تر و ضخیم‌تر 3 تا 5 جلسه لازم باشد. این روش سریع است و فقط چند دقیقه طول می‌کشد. قبل از انجام این عمل هیچ آمادگی لازم نیست، با این حال، مانند تمام عمل‌ها، داروهای رقیق‌کننده خون نباید از یک هفته پیش از اقدام مصرف شوند. تا یک هفته قبل و بعد از عمل باید از قرار گرفتن در معرض آفتاب خودداری شود و از کرم ضد آفتاب مناسب استفاده شود.
درمان جراحی
در درمان جراحی واریس، روشی به نام استریپینگ که قبلاً به عنوان یک روش ضروری توصیه می‌شد، امروزه دیگر ترجیح داده نمی‌شود، مگر اینکه نارسایی در ورید صافن بزرگ وجود داشته باشد. در روش استریپینگ، ورید صافن بزرگ (vena saphena magna) با کشیدن آن از طریق برش‌های ایجاد شده در کشاله ران و مچ پا با استفاده از یک سیم فولادی که در ورید قرار داده شده بود، برداشته می‌شد. به دلیل تکنیک جراحی نسبتاً خام آن، افزایش مدت بستری در بیمارستان، این واقعیت که انجام آن تحت بیهوشی عمومی راحت‌تر است و عدم وجود مزایای اضافی در درمان واریس به جز در موارد خاص، به مرور زمان، به جز در شرایط ضروری خاص، کنار گذاشته شده است.
زمان‌بندی
در مورد زمان‌بندی، اگرچه عموماً می‌توان آن را در هر فصلی انجام داد، اما به دلیل نیاز به بانداژهای الاستیک یا جوراب‌های فشاری بالا در دوره پس از عمل، در ماه‌های گرم تابستان توصیه نمی‌شود.
پوشیدن بانداژ الاستیک یا جوراب فشاری به مدت ۱۰ روز پس از عمل کاملاً ضروری است. برای عمل‌هایی که نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارند، معمولاً ۳ تا ۴ روز استراحت در منزل پس از عمل کافی است. پس از این استراحت، در صورت لزوم، می‌توانید به محل کار خود بازگردید، مشروط بر اینکه جوراب‌های فشاری بپوشید. با این حال، در مواردی که تعداد زیادی رگ واریسی بزرگ برداشته می‌شوند، عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود یا نیاز به برداشتن رگ (به پاراگراف بالا مراجعه کنید) است، بستری شدن یک شبه در بیمارستان و ۱ هفته استراحت در منزل، شامل دو روز اول در رختخواب، مناسب است. در این حالت، استراحت در رختخواب برای دو روز اول پس از عمل و کمی بالا نگه داشتن پاها مفید است.
استحمام در روز دوم بعد از عمل مجاز است. در هفته اول، دوش گرفتن باید به دوش‌های معمولی محدود شود و نباید با آب خیلی داغ انجام شود.
بعد از عمل
اگر بعد از عمل هیچ عارضه‌ای وجود نداشته باشد، توصیه می‌کنیم یک برنامه پیگیری داشته باشید که شامل معاینه پزشک در روز دوم، معاینه دوم و کشیدن بخیه‌ها در هفته اول و معاینه نهایی در روز دهم برای برداشتن جوراب‌های فشاری یا بانداژهای الاستیک و همچنین بحث در مورد کارهایی که باید پس از آن انجام شود، باشد.
جوراب‌های فشاری
برای بیماران مبتلا به واریس، پوشیدن جوراب واریس مناسب در همه زمان‌ها برای جلوگیری از علائم مرتبط با واریس و به عنوان کمکی برای روش‌های درمانی شرح داده شده بسیار مهم است. جوراب واریس باید هر زمان که ممکن است پوشیده شود و نکات زیر هنگام پوشیدن آنها مهم است:
• قبل از بیرون آمدن از رختخواب در صبح پوشیده شود،
• در حالی که در رختخواب دراز کشیده‌اید، پاهای خود را به مدت ۳-۴ دقیقه بالا نگه دارید (می‌توانید آنها را روی دو بالش قرار دهید) تا رگ‌ها تا حدی تخلیه شوند.
• جوراب‌ها در این حالت پوشیده می‌شوند و سپس شما بلند می‌شوید.
• جوراب‌هایی که تمام روز پوشیده می‌شوند، باید شب‌ها درآورده شده و کنار تخت قرار داده شوند.
جوراب‌های فشاری در بافت‌ها، رنگ‌ها و سطوح فشار مختلف تولید می‌شوند؛ اکنون، جوراب‌های بافت نازک و رنگ‌های مخصوص مناسب برای استفاده روزمره نیز موجود است. جوراب‌ها بر اساس سطح فشارشان به ۴ گروه تقسیم می‌شوند.
• کلاس ۱، فشار ۲۰-۳۰ میلی‌متر جیوه، کاربرد سطحی ملایم.
• کلاس ۲، فشار ۳۰-۴۰ میلی‌متر جیوه، اثر متوسط.
• کلاس ۳، فشار ۴۰-۵۰ میلی‌متر جیوه، اثر ترکیبی سطحی و عمقی.
• کلاس ۴، >۵۰ میلی‌متر جیوه، جوراب‌هایی با اثر بسیار عمقی.
منبع آرشیوی
مقاله اصلی را از سایت قدیمی باز کنید.
← همه مقالات