1. Egzama nedir?
Egzama, derinin koruyucu bariyerinin bozulması ve buna bağlı olarak gelişen iltihabi bir deri hastalığıdır.
Normalde cildimiz, dış etkenlere karşı koruyucu bir duvar gibi görev yapar. Egzamada bu duvar zayıflar. Bunun sonucunda:
* Cilt nemini kaybeder ve kurur.
* Dışarıdan gelen tahriş edici maddeler deriye daha kolay girer.
* Bağışıklık sistemi aşırı tepki verir.
* Kızarıklık, kaşıntı ve döküntüler ortaya çıkar.
En önemli belirtileri: Kaşıntı, kızarıklık, kuruluk, pullanma ve bazen sulanmadır.
2. Egzamanın sınıflandırılması
Egzamaları klinik özelliklerine ve oluşma nedenlerine göre sınıflandırabiliriz.
Egzama tipi Kolay açıklaması
Atopik dermatit: Genetik yatkınlık, cilt bariyeri bozukluğu ve bağışıklık sistemi ile ilişkili egzama
Kontakt dermatit: Bir maddenin cilde teması sonucu gelişir
İrritan kontakt dermatit Sabun, deterjan, dezenfektan gibi maddeler cildi tahriş eder
Alerjik kontakt dermatit Nikel, parfüm, kozmetik gibi maddelere karşı alerjik reaksiyon gelişir
Seboreik dermatit: Özellikle saçlı deri, kaş, burun kenarı ve kulak çevresinde görülür
Numuler egzama: Madeni para şeklinde yuvarlak döküntüler oluşturur. Çoğunlukla kollar ve bacaklar etkilenir.
Dishidrotik egzama: El ve ayaklarda küçük, kaşıntılı su kabarcıkları oluşur
Staz dermatit: Genellikle bacaklarda, toplardamar yetmezliğine bağlı gelişir
Asteatotik egzama: Aşırı cilt kuruluğuna bağlı, çatlak görünümlü egzama
3. Egzamayı tetikleyen faktörler
Egzama tek bir nedenle ortaya çıkmaz. Genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve bağışıklık sisteminin etkisi birlikte rol oynar.
A. Fiziksel ve çevresel faktörler
* Soğuk ve kuru hava
* Aşırı sıcak ve terleme
* Sık el yıkama
* Uzun süre sıcak duş ve sık yıkanmak
* Yünlü ve sentetik kıyafetler
* Sürtünme ve cilt tahrişi
B. Kimyasal ve alerjik faktörler
* Sabun ve deterjanlar
* Dezenfektanlar
* Parfümler ve kozmetik ürünler
* Nikel ve diğer metaller
* Saç boyaları
* Temizlik ürünleri
C. Kişisel ve biyolojik faktörler
* Genetik yatkınlık
* Cilt bariyerinin bozuk olması
* Alerjik hastalıklar
* Bazı enfeksiyonlar
* Stres ve uyku düzensizliği
D. Yaşam tarzı
* Yoğun stres
* Aşırı terleme
* Cildin yeterince nemlendirilmemesi
* Kişiye özgü tetikleyici gıdalar (özellikle bazı çocuklarda)
4. Egzama nasıl seyreder?
Akut dönem
Kızarıklık, şişlik, küçük su kabarcıkları ve sulanma.
Kronik dönem
Deride kalınlaşma, kuruluk, pullanma ve belirgin deri çizgileri.
5. Egzamanın temel tedavi yaklaşımı
* Nemlendirme: Cilt bariyerini onarmak ve su kaybını azaltmak.
* Tetikleyicilerden kaçınma: Tahriş edici ve alerjen maddeleri belirlemek.
* Topikal kortikosteroidler: Alevlenme döneminde inflamasyonu baskılamak.
* Kalsinörin inhibitörleri: Özellikle yüz ve kıvrım bölgelerinde uygun hastalarda kullanmak.
* İleri tedaviler: Orta-ağır atopik dermatitte fototerapi, biyolojik ajanlar ve JAK inhibitörlerini değerlendirmek.
Akılda kalması gereken en önemli nokta
Egzama = Cilt bariyerinin bozulması + inflamasyon + kaşıntı.
Her egzama aynı değildir. Tedaviye başlamadan önce egzamanın hangi tipte olduğunu belirlemek gerekir. Özellikle kontakt dermatitte tetikleyici maddeyi bulmak, tedavinin başarısı açısından çok önemlidir.
← Tüm yazılar